Бакытсыз Жамал Роман На Русском

Бакытсыз Жамал Роман На Русском 7,3/10 4242 reviews

В романе Джемаля марксизм и ислам характеризуются как самим мусульманином, так и исламскими, играющими роль русских в открытии последней. Есть у кого-нить содержание романа несчастная жамал??? Хотя бы краткое содержание. Первый роман на казахском языке под названием «Бакытсыз Жамал» («Несчастная Жамал») вышел в 1910 году. Автором его является вышеупомянутый М. Роман описывает жизнь угнетенной казахской женщины, продаваемой, как вещь, за калым и имел огромный успех, доставив автору небывалую славу». Дулатова «Бакытсыз Жамал» («Несчастная Жамал»). Связь романа с фольклорной поэтикой, с традициями социально-бытового эпоса. Основные способы создания образов героев. Вопрос № 1: Чему равна сумма цифр в годе написани. Дулатова «Бакытсыз Жамал» («Несчастная Жамал»).. Казахской прозы, ведущей свою родословную от фольклорных текстов и русского. И уже в романе М.Дулатова «Несчастная Жамал» на первый план. Read “Бақытсыз Жамал” by Міржақып Дулатов online on Bookmate – Халық тағдыры М. Дулатұлының прозалық.

Мазмұны. Өмірбаяны Туған жері — Торғай уезінің, Сарықопа облысының бірінші ауылы(қaзipri қарасты ' ауылы). Әкесі — Дулат аймағына аты шыққан шебер кісі болған, ер тұрман жасап, тіккен.

Шешесі — Дәмеш ойын тойдың базары, әнші кісі болған. Әкесі балаларын жастайынан оқуға береді.

Алғашқыда бала Міржақып ауыл молдасынан оқып, хат таниды. Молдадан екі жыл оқығаннан кейін, 1897-1902 жылдары, ауыл мектебінде орысша оқытатын Мұқан мұғалімнен дәріс алады. Бұл Міржақыптың білімін толықтырумен қатар, ретінде қалыптасуына да аса зор ықпал жасайды, Мұқан ұлы ағартушы іргетасын қалаған оқу орнының, дәлірек айтқанда, қаласындағы уездік орыс-қазақ мектебінің түлегі болатын.

Өз де ол осы рухта тәлім-тәрбие, терең білім береді. Міржақып анасынан екі жасында, әкесінен он екі жасында айырылып, ағасы Асқардың қолында тәрбиеленеді. Асқар әкесі Дулаттың Міржақыптың оқып, білімді азамат болып, өсуін армандаған тілегіне сай, інісінің оқуын әрі жалғап, білім алуына ерекше көңіл бөледі. Ауылда туып, ауылда өскен, ауылда оқып, ауылда қызмет етіп, «ауыл мұғалімі» атанған зерделі жас ауыл тұрғындарының ауыр тұрмысын, теңдігі жоқ аянышты хәлін көріп, түңіле түршігіп, тебірене толқиды. Бұл кезең патша өкіметінің отаршылдықты қазақ даласында күрт күшейтіп, қалың елге тізесін қатты батырып тұрған шағы болатын. Бұл жағдай сол кездегі қазақтың көзі ашық, оқыған, зиялы азаматтарына қозғау салды.

Наразылық туды. Күресудің жолдары қарастырылып жатты. Оның негізгі жолы ретінде оқуға, білім алуға ұмтылыс күшейді.

Бірте-бірте халық саяси құбылысқа айналып, ел ішінде отаршыл саясатқа қарсы ұлт-азаттық идеялары туындады. Патшалық Ресей де бірінші буржуазиялық-демократиялық дүмпудің қарсаңында болатын. «Алаш» партиясының басшылары, сол жағында, ортасында, оң жағында Міржақып Дулатұлы, 1917 жылғы сурет Езілген еліне ес болуға, жоғын жоқтап, мұңын мұңдауға серт байлайды. Халық ісіне бар болмысымен бүтіндей беріліп, «Қалғанша жарты жаңқам мен сенікі, Пайдалан шаруаңа жараса, алаш!» деп бар даусымен жар салады. Өз бетінше талпынып, білім жинап, тілін жетік меңгерген Міржақып орыстың озық ойлы азаматтарының еңбектерімен танысуы арқасында замана тозаңын суырып, дүниені дүр сілкіндірер дауылды күндердің тақап келе жатқанын өзгелерден бұрын сезеді.

Міне, осындай күрделі кезеңде, жылы Міржақып қаласына келеді. Осында ұлт зиялыларының ұстазы кездеседі. Бұдан кейінгі уақытта біpi —, бipi — ізбасары ретінде жұптарын жазбайды. Жылы Міржақып бipre Қарқаралыдағы саяси-бұқаралық жұмыстарға қатысады. Патша өкіметіне қазақ халкының атынан жазушылардың қатарында болады. Кең даласында алаңсыз өмір сүріп, мал бағып жатқан бейқам халқын: «Көзіңді аш, оян, қазақ, көтер басты, Өткізбей қараңғыда бекер жасты» деп жырымен жұлқылап оятып, оларды білімге, ел үшін пайдалы іс әрекетке шақырады.

Бүкіл халықтың еркіндікке жетуінің басты шарты түнек болып торлаған қараңғылық ұйқысынан ояну, дүр сілкініп, надандықтан арылу деп білген ол: «Оян, қазақ!» деп ұрандаудан танған жоқ. Сондықтан да оның үні қалың ұйқыдағы қазағын құлағының түбінен «маса» болып, маза бермей ызыңдап оятуды мұрат тұтқан өзінен он екі жас үлкен рухани ағасы үнімен қатар естіліп, қазақ даласын қатар шарлады.

Сол егіз үн тарих мінбесінен қатар көрінген екі алыптың қашан соңғы демдері таусылғанша, тағдыр талқысымен екеуі екі жақта жүрсе де, қуғынға түсіп, қамауға алынса да үзілмей, қатар естіліп тұрды. Ол екеуі екі атадан туса да, бір туған бауыр еді, екі баспен ойласа да, қорытар ойы бір еді, екі ауызбен сөйлесе де, шығар сөзі бір еді. Өйткені оларды туыстырған халқының мүддесі, ойландырған халқының қамы, сөйлеткен халқының мұң зары болатын. Сондықтан да халқы оларды жанашыр жақыным деп білді, олардың жұбын жазбай, «Ахаң, Жахаң» деп бірге атады. Пенделік бар қазақтан бас тартап, халқының бақыты үшін күрескен есіл ерлерді өз халқының жауы атандырып, кешегі күні Қызылдың қызылкөз жендеттері екеуін еріксіз айырып, екі жерде атып өлтіріп, атын өшіреміз дегенде де халқы олардың асыл есімдерін есінен шығарған жоқ, аялап жүрегінде сақтады, ардақ тұтты. Жылы Петербургке барып қайтады.

Бұл сапарынан ол саяси күрескер ғана емес, шабытты ақын болып оралады. Жылы шыққан ' газетіне “Жастарға' деген өлеңін, бүркенпік атпен 'Біздің мақсатымыз' деген мақала жариялайды. Мақалада Міржақып қазақ халқының басындағы қиын жағдайдың анық себептерін саралап, отарлық саясатты әшкерелейді. Патша өкіметі авторын тұтқындамақ болғанмен, бүркеншік аттың иесін таба алмайды.

Жылы Петербургте М. Дулатұлының 'Оян, қазақ!' Атты өлеңдер жинағы жарық көреді.

Бұл кітап та патша әкімшілігінің қуғындауына ұшырайды. Жылы ол бipre 'Қазақ' газетін шығарып, басылымның бұдан кейінгі жұмысына белсене араласады. Жылы келіп, сондағы “Ақ жол' қызмет атқарады. Жылы жазықсыз қамауға алынады. Түрмеден шыққан соң, 1922-1926 жылы ағарту институтында оқытушы болады. Жылдың аяғында бip топ қазақ зиялыларымен бipre қамауға алынады да, он жылға сотталып, 1935 жылы тұтқында қайтыс болады.

Шығармалық мұрасы Міржақып Дулатұлы — әдебиеттің әр түрлі жанрына қалам тартқан қаламгер. Алғашқы кітабы — 'Оян, қазақ!'

Деген атпен Петербург қаласындағы жарық көрген өлең жинағы. Одан кейін жылы 'Азамат', ал жылы 'Терме' атты өлеңдер кітаптары басылып шығады. Ақын өлеңдерінің басты такырыбы—ел тағдыры болды. Алғашқы кітабы 'Оян, қазақ!' Жұртшылық арасында ауыздан-ауызға, қолдан-қолға тез тарап кетеді.

Қайта басылады. Кітаптың нeriзгi мазмұны халықты оятуға, әділетсіздікпен күресуге шақырған өлеңдер құрады.

Сол себепті де кітап тұтқындалып, авторы қуғынға ұшырайды. Өзінің шығармашылық жолын ә дегеннен өлеңнен бастаған Міржақып проза жанрына да қалам сілтейді. Жылы оның осы жанрдағы туындысы 'Бақытсыз Жамал' Қазан қаласында басылып шықты. Бұл - қазақ әдебиетіндегі таза көркем үлгісінде туған тұңғыш роман еді. Кітап жылы екінші peт басылды. Бұл жылдары Міржақып бірқатар мақалалар мен жазады. Жылы екі бөлімнен тұратын 'Есеп кұралы' оқулығын бастырады.

'Балқия' пьесасын жазады. Дулатұлының шығармалары қазақ елінің тәуелсіздік алған кезінен бастап кеңінен жариялана бастады.

Жылы шығармаларының бip томдық, ал 1996-1997 жылдары екі томдық жинақтары жарык көрді. Дулатұлы шығармашылығы жөнінде ғылыми зерттеулер жүргізіліп, бірқатар кітаптар мен мақалалар жарияланды. Өлеңдері Өзінің алғашқы өлеңдерінен бастап туған халқының тағдырындағы қиындықтар мен ауыртпалықтардың сырына үңіліп, оның әлеуметтік тамырын әшкерелеуді мақсат еткен ақын Міржақьш 'Оян, қазақ!' Атты тұңғыш өлеңдер жинағьн мынандай өлең жолдарымен бастайды. Көзіңді аш, оян, қазақ, көтер басты, Өткізбей қараңғыда бекер жасты. Жер кeттi, дін нашарлап, хал һарам боп, Қазағым, енді жату жарамас- ты. Патшасының отарлау саясаты, қазақ жұртының хал-жағдайы, өнер-білімнің аздығы, басқа да түрлі қacipeттep осы төрт жолға сыйып тұрған секілді.

Онын үстіне бұл жолдарды Міржақып шығармашылығының өне бойына тартылған темірқазық, идеяның басты бағдардың көрінісі деуге де болады. Ақын үшін халқының өмірін жырлаудан асқан мәртебелі тақырып жоқ. Көп өлеңдерінде ол қазақ елінің ауыртпалықтағы, отарлық езгідегі жағдайын баяндай келіп, елдің мүддесіне қызмет ету—әpбip азаматтың парызы деген тұжырым жасайды. Атап айтқанда, 'Қазақ халқының бұрынғы һәм бүгінгі халі', 'Таршылық халіміз хақында аз мінәжат', 'Сайлаулар хақында', 'Жастарға', “Қазақтың ру басшыларына', 'Атқамінер сұмдарға', тәрізді өлеңдерінде қазақ қоғамының сипаты, ондағы адамдар психологиясы, соларды көрген ақынның өкінішті күйі анық бейнеленген. Ақынның сол тақырыптағы шығармаларының бipi — 'Шағым' өлеңі. Бір қарағанда 'Шағым' өлеңі ақынның аз ғана сәттік көңіл күйінен туған тәрізді.

Әйтсе де мұнда жеке бастың мұңынан гөpi әлеуметтік ой басым жатыр. Ел ішіндегі білімсіздік, бойкүйездік, жалқаулық, енжарлық, алауыздық тәрізді тольш жатқан кеселдерді көре тұрып, ақын мұңаяды. Тығырыққа тірелгендей болады. Жүректен қашан шығар қадалған оқ, Жандырған жанды нахақ сөнер ме шоқ? Қажыған қам көңілді бip көтерер Жанымда жан ашитын адам да жоқ, — деп Міржақыптың өзі айтқандай, халқының тұрмысындағы әлгіндей керітартпа кемшіліктер оның жүрегіне оқ болып қадалады.

Сондай сәттерде айналасынан өзіне серік болатын, тірек болатын адам іздейді. Таппай көңілі құлазиды. Дегенмен ақынның мұңы терең қайғыға ұласьш кетпейді. Өлеңінің соңында: 'Әділдік аста қалған еш күні жоқ', — деп, түптің түбінде әділдіктің жеңетініне сенеді. Сол жолда өзінің бар күшін, өмірін аямайтынын былайша жеткізеді. Мен біткен ойпаң жерге аласа ағаш, Емеспін жемісі көп тамаша ағаш Қалғанша жарты жаңқам мен сенікі — Пайдалан шаруаңа жараса, алаш! Аталған өлең азамат ақынның алдына қойған мақсатын қаншалықты айқын түсінетінін байқатады.

Ақынның мақсаты—халқының тағдырына ара түсу, елі үшін еңбек етуге, бел буу. Сол себепті де ақынның өлеңдері ел ішіндегі надандықты, әділетсіздікті әшкерелейді, олардан арылудың жолын іздейді. Мәселен, 'Таршылық халіміз хақында аз мінәжат' өлеңінде қазақ ауылының көpiнісі суреттелш, ондағы ішкен-жегенге мәз, жайбарақат тіршіліктің беті ашылады. Ел ішіндегі бірліктің, ынтымақ пен бірауыздылықтың жоқтығын айта отырып, ақын ел билеу жүйесіндегі жүгенсіздік пен әділетсіздікті сынға алады. Міржақыптың осы тәрізді азаматтық, әлеуметтік сарындағы өлеңдерінің тақырыбы да, айтар ойы да, кұрылысы да, айтылу ерекшеліктері де әр алуан.

Ақын бірде халықтың тағдырын, бүгінгісі мен келешегін толғаса, бірде жастарды оқу-білімге шақырған насихат айтады немесе күнделікті өмірдегі құбылыстарға қатысты адамгершілік мәселесін қозғайды, ал енді бірде патша өкіметінің озбыр саясатын, ел билеушілердің әділетсіздігін сынайды. Міржақьш қаламынан туған көркем де күрделі туынды — 'Алашқа' өлеңі. Ақын халқына қарата сөйлеп, оның өткендегі өмірін есіне түсіріп, жақсы мен жаманды, кешегі мен бүгінгіні салыстыра отырып, бірқатар әлеуметтік шындықтың бетін ашады. Ақын алдымен күні кеше төскейі төрт түлік малға толған бетегелі қырлардың, онда көшіп-қонған берекелі ауылдардың сәнін әсем суреттейді, ел баскарған ақылды хандар мен билерді еске алады. Алашым, айтқанды алсаң, без бұлардан Еш нәрсе тәуіп бермес, білгенге ермес.

Қой бағьш қасқыр қашан опа қылған, Көре бер өз бетіңмен күніңді өлмес, — деп, туған халқын ойлануға шақырады. Қойды қасқырға бақтырғандай әділетсіз заманның жайын түсіндіреді. Ел басқарушы залымдарға сенбей, өз күшімен күн көру қажеттігін айтады. Мiржақып ел ішіндегі кемшіліктерді әшкерелей отырып, халқына одан арылудың жолын көрсетеді. Өзінің 'Шәкірт', “Насихат ғумумия' тәрізді бірқатар өлеңдерінде өнер мен білім жинаудың пайдасын бipiншi кезекке қояды.

Tіпті адамгершіліктің өзі білімнен, оқудан басталады деген ой айтады. 'Бақытсыз Жамал' романы Халық тағдыры М. Дулатұлының прозалық шығармаларына да арқау болды. 1910 жылы оның 'Бақытсыз Жамал' атты романы жарық көрді. Бұл роман жазушының шығармашылық жолындағы ірі табыс қана емес, бүкіл қазақ әдебиетіндегі елеулі көркем туынды болды. 'Бақытсыз Жамал' қазақ әдебиетінде көркем прозалық үлгіде жазылған тұңғыш роман еді.

Міржақып осы шығармасы арқылы бұдан кейін жазылған Т.Жомартбаевтың 'Қыз көрелік', ', ', т.б. Романдарына жол ашты. Бұлардың бәрі де сол кезектегі аса маңызды әлеуметтік мәселеге арналды. Қазақ ауылының тұрмысы жайында жазылды.

Әйелдердің бас еркі, қоғамдағы жағдайы туралы баяндады. 'Бақытсыз Жамал' романының оқиғасына арқау болған мәселе де осы, ескі әдет- ғұрыптың қыспағына түскен қазақ қызының тағдыры.

Сүйгеніне қосылып, бақытты өмір сүруді армандаған бойжеткеннің трагедиялық жолы. Шығарма сол кезеңдегі қазақ даласының шынайы тыныс-тіршілігін көрсететін эпизодтан басталады. Жайлауға жаңа көшіп қонған ауыл. Саумалкөл маңына жағалай тігілген киіз үйлер. Бие байлап, қымыз сапырған жайма-шуақ ауыл адамдары.

Қыстай араласа алмай, сағынысқан жұрт енді бірін-бірі қонаққа шақырып мәз. Үй жағалап қымыз ішкен жастар. Осылайша жайбарақат жатқан ауылға патша ұлықтары келе жатқаны туралы хабар тарайды. Абыр-сабыр басталады. Ауыл сыртына үй тігіледі. Арнайы үйге келіп түскен екі ұлықты 'ләббай, тақсыр' деп күткен ауылнайдың сөзінде де ерекше бір мақтаныш сезіледі.

Міржақып Дулатұлы осы шағын көріністі суреттеу арқылы өз заманының тұрмыс-жағдайын, адамдардың психологиясын дәлме-дел береді. Ауыл адамдарының өзара әңгімелерінен, ауылнай бастаған белсенділердің іс-әрекет, мінез-құлықтарынан жазушы мол сыр ұқтырады.Дәл осындай абыр-сабыр сәтте ауыл қазағы Сәрсенбайдын әйелі босанып, дүниеге қыз бала келгені туралы қуанышты хабар жетеді. Дүниеге келген бұл сәби романның бас кейіпкері Жамал болатын. Табиғатынан зерек жаратылған Жамал молдадан ескіше, жаңаша оқып, хат таниды. Түрлі хисса-дастандарды көп оқиды. Бірқатарын жатқа да айтатын болады. Сөйтіп елдің көзіне түсіп, қыз айттырам деушілердің назарына ілігеді.

Русском

Жамал он бес жасқа келді. Сұлулық, ақыл, салтанат үшеуі бір-біріне муафиқ келіп, Жамал сол елдің қызының алды болды. Бұл айтылмыш артықшылығының үстіне сөзге бек ұста болып, өз ойынан шығарып өлең де жазатын болды. Олай-бұлай қалжыңмен сөйлескен бозбаланы сөйлетпейтін еді. Ел ішінде тілді бозбалалардың көзі түсе бастап, шет елдерге де 'Сәрсенбайда бек көркем бір ақын қыз бар' деген лақап жайыла бастады. Көркіне ақылы сай болып бойжеткен Жамалды Байжан деген бай баласы Жұманға айттырады.

Қыз шешесінің қарсылығына қарамастан, Сәрсенбай болашақ құдасының байлығына қызығып, құдалыққа келіседі. Бірақ бай баласы топас, нашар болады. Жамал оны менсінбейді. Сөйтіп жүргенде бір тойда оқыған, мәдениетті, жаңаша киінген, сыпайы, әдепті Ғали деген жігітпен танысын, көңілдері жарасады. Арада біраз уақыт өтіп, қыздың Жұманға ұзатылар шағы туғанда, Жамал Ғалимен қол ұстасып қашып кетеді. Жастарды қудалау басталады.

Сөйтіп жүргенде аяқ астынан Ғали ауырып қайтыс болады. Қайғыға батқан Жамал көп ұзамай Жұманға ұзатылады. Көрмеген қорлықты көреді. Ақыр аяғында бір боранды күні Ғалидың қабірінің басына барып, жылап жатып қайтыс болады.

Романда оқиға желісі—суреттелетін ауыл өмірі, әр түрлі әлеуметтік топтар өкілдері арасындағы қарым-қатынастар мен жекелеген адамдар түсінігіндегі қайшылықтар шырмауына түскен Жамал мен Ғалидың мөлдір махаббаты, өз еркіндіктеріне жету жолындағы үмтылысы осы арнада өрбиді. Ақыр аяғында трагедиямен аяқталады. Дулатұлы бұл оқиғаны кездейсоқ болған бірді-екілі жай ретінде қарамайды. Ғашықтар трагедиясын ол қазақ даласындағы әлеуметтік мәселе дәрежесіне көтереді.

Сол арқылы қазақ қыздарының бас еркі, жастардың өз қалауымен өмір сүру қажеттігі туралы ой ұсынады. Жазушы үшін әйелдің бас бостандығы, өзінің сүйгеніне қосылып, өмір сүруге мүмкіндік алуы ең бір түйінді мәселе болды. Ол әйелдің арын аяққа басатын ескі әдет-ғұрыпқа үзілді-кесілді қарсы шығады. Міржақып Дулатұлының романдағы Жамал бейнесін сомдаудағы жаңалығы да өзінің осы идеясына негізделеді. Романдағы Ғали — сол замандағы оқыған, мәдениетті жастарының жиынтық бейнесі. Сырт келбетіне ақылы сай жігіт Ғалидың әрбір іс-әрекетінен, сөйлеген, жазған хаттарынан бұл қасиет айқын аңғарылады. Ал шығармадағы Байжан бай, оның баласы Жұман, сондай-ақ Жамалдың әкесі Сәрсенбай, үлкен шешесі Қалампыр — ескі психологияның адамдары.

Оларға адамгершіліктен гөрі байлық, шен мақтанышы қымбатырақ. Тұтастай алғанда, 'Бақытсыз Жамал' романы сол кездегі тарихи-әлеуметтік шындықты шынайы да көркем бейнелеуімен, авторлық идеяның айқындығымен өзінен кейінгі қазақ прозасының өркендеуіне дәстүрлі жол көрсетті, үлгі болды.

Міржақып Дулатұлының Абай шығармашылығын зерттеуі. 2010 Дулатұлының арналған алғашқы қысқа ғана мақаласы татардың « Уақыт» газетінде жылы жарияланған. Ақынның ой-өрісі, білім деңгейі, туған жері, шыққан ортасы айтылып, әдеби мұрасына жалпылама баға беріліп, оның орыс әдебиетімен, әсіресе үндестігі ескертілді. Жылы « газетінде басылған « Абай» мақаласы ақынның опат болғанына он жыл толуына орай арналып жазылған. Мұнда әдебиеттің, оның көрнекті өкілдерінің халық тарихында алатын орны айрықша бағаланады. Абайдың қадірін білмеу, оны елеп ескермеу ұлттың үлкен кемшілігі ретінде аталады, әдебиет елдің жаны деп көрсетіледі. Абайдың ғұмыр жолын қысқаша баяндап, түңғыш кітабының шығу тарихы, оған, және ақын балалары мен інілерінің қатысуы, Семейде Нәзипа Құлжанова өткізген әдеби кеш туралы сөз болады.

Ең құнарлы ой. Абай қазақтың жаңа әдебиетінің басы, негізін салушы деген тұжырым, алғашқы жарық жұлдыз деген балама. Орыстың бірінші жазушысы Ломоносов деп санап, Абайдың өз халқының тарихындағы орны онымен қатарлас деген салыстырма жасайды. Абай шығармаларын жариялау, насихаттау, оның есімін мәңгі есте қалдыру үшін мұражайлар салдыру керектігін толғана сөз етеді. Абайдың қазақ халқы тарихындағы мәртебелі орнын басқа елдер әдебиетімен сабақтастықта алып қарап, дәл тауып, дұрыс бағалап берген Дулатұлының келешек заманда ұлы ақынның атақ-абыройы, мерей-даңқы өсіп, жаңа буынмен емірене табысатынын ерекше әулиелікпен көре білген. Дөрекі социологиялық, таптық, атеистік көзқарас, дүниетаным тұрғысына түскен кезде зерттеушілер абайтануда толып жатқан солақайлыққа, сан-алуан қателікке ұрынғаны белгілі.

Ал, Міржақып Дулатұлы Абайдың шығармаларын тануда ұлттық, халықтық, эстетикалық таза талғаммен ешқашан мәнін жоймайтын бағалы байламдар жасай алды. Абай шығармаларындағы сарын-әуезді, ой-пікірді, идея-нысананы алаш азаматтары терең сезіп, тебірене насихаттай білген. Әдебиеттің барлық жанрында бірдей қалам тартқан қаламгер, қоғамдық-әлеуметтік іске жанын салып араласқан қайраткер Міржақып Дулатұлының өмірлік мақсатының биік нысанасы, тапжылмас темірқазығы - біркүндік даңқ, өтпелі дәулет, баянсыз шен емес, туған халқының бостандығы, өзін-өзі билеуі, отарлық езгіден құтылуы, ол қуғын-сүргін керіп, түрмелер азабын тартып жүрген азапты күндерінің өзінде де, ақтық демі біткенше бүл жолдан тайған жоқ. Қазақ жұртының бүгінгі, болашақ буындарына алаш деп салып, келешек үшін арыстанша алысқан Міржақып Дулатұлымен бауырындай етіп табыстыратын, айналып келгенде, осы мәңгілік жасайтын асыл қасиеттер.

Міржақып Дулатұлы туралы фильмдер. — режиссері: Жанры: Өндіріс:. — режиссері: Жанры: Өндіріс:. —: Жанры: Өндіріс: атындағы Дереккөздер. “ Қазақ әдебиеті.

Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл. Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б.

“Алматыкітап баспасы”, 2009. Абай. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы,. Қазақстанның қазіргі заман тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған окулық.

2-басылымы, өңделген. Жалпы редакциясын басқарған тарих ғылымының докторы, профессор Б. Алматы: Атамұра, 2009. Сыртқы сілтемелер.

Ду­латов Мыр­жа­кып (Мир-Якуб) – ве­ликий по­эт, пи­сатель, пуб­ли­цист, прос­ве­титель-пе­дагог, во­шел вмес­те с А. Бу­кей­ха­новым и А. Бай­тур­сы­новым в ту трой­ку, ко­торая обоз­на­чила ве­ху воз­рожде­ния на­ци­ональ­но­го са­мосоз­на­ния ка­захов в ХХ ве­ке. Он ро­дил­ся 25 но­яб­ря 1885 го­да в се­ле Са­рыко­па Кус­та­най­ской об­ласти. В сво­ем крат­ком опи­сании детс­тва пи­сал: «Про­ис­хо­жу из Сред­ней Ор­ды, ро­да Ар­гын, 2-х лет от ро­ду ли­шил­ся ма­тери, 12 лет – от­ца.

Ког­да мне ис­полни­лось 8 лет, отец от­дал ме­ня на обу­чение ауль­но­му мул­ле, че­лове­ку край­не не­вежест­вен­но­му. Не пом­ню, сколь­ко вре­мени учил­ся у не­го, знаю толь­ко то, что кро­ме за­учи­вания арабс­ких мо­литв ни­чему не на­учил­ся». За­тем он два го­да учит­ся в сель­ской шко­ле на русс­ком и ка­захс­ком язы­ках, еще два го­да – в русс­ко-ка­захс­ком учи­лище и по­луча­ет зва­ние учи­теля сель­ской шко­лы. Обу­чал ауль­ных де­тей. Ча­сы до­суга пос­вя­щал са­мо­об­ра­зова­нию, мно­го и жад­но чи­тал кни­ги ка­захс­ких, русс­ких, ев­ро­пей­ских и вос­точных ав­то­ров.

Пер­вый сти­хот­ворный опыт был на­печа­тан в пер­вом но­мере ка­захс­кой га­зеты «Сер­ке» в Пе­тер­бурге. «Сер­ке» наз­ва­ние стран­ное для русс­ко­го уха и при­выч­ное для ка­захс­ко­го, стос­ко­вав­ше­гося в за­кован­ном в гра­нит го­роде по при­воль­ным степ­ным прос­то­рам: сер­ке – во­жак, вы­водя­щий заб­лудшую овечью ота­ру в бу­ран на до­рогу.

Ду­латов пуб­ли­ку­ет в «Сер­ке» страст­ное сти­хот­во­рение «К мо­лоде­жи». Пер­вое соб­ра­ние сти­хов «Оян, ка­зак», выш­ло в 1909 го­ду, сра­зу ра­зош­лось и бы­ло пе­ре­из­да­но в 1911 го­ду. За­голо­вок кни­ги пос­лу­жил ма­нифес­том, при­зывом к на­роду то­го по­коле­ния ин­телли­ген­тов на­чала ХХ ве­ка, од­ним из ве­дущих вдох­но­вите­лей ко­торо­го Мыр­жа­кып Ду­латов счи­та­ет­ся по пра­ву. В 1911 го­ду сбор­ник «Оян, ка­зак» был кон­фиско­ван, — как от­ме­тил сам ав­тор, — глав­ным уп­равле­ни­ем по де­лам пе­чати. Сма­гул Сад­ва­касов в пре­дис­ло­вии к кни­ге «Мо­лодой Ка­захс­тан» (1928) пи­сал: В на­чале это­го сто­летия по­яв­ля­ют­ся пер­вые пос­ле­дова­тели Абая. К ним мож­но при­чис­лить ны­не жи­вущих А. Бай­тур­сы­нова, М.

Ду­лато­ва, М. Пер­вый ро­ман на ка­захс­ком язы­ке под наз­ва­ни­ем «Ба­кыт­сыз Жа­мал» («Нес­част­ная Жа­мал») вы­шел в 1910 го­ду. Ав­то­ром его яв­ля­ет­ся вы­ше­упо­мяну­тый М. Ро­ман опи­сыва­ет жизнь уг­не­тен­ной ка­захс­кой жен­щи­ны, про­дава­емой, как вещь, за ка­лым и имел ог­ромный ус­пех, дос­та­вив ав­то­ру не­быва­лую сла­ву.

Боль­шое зна­чение при­давал Ду­латов соз­данной, как он счи­та­ет лишь бла­года­ря са­мо­от­вержен­но­му тру­ду и уме­лому ру­ководс­тву А. Бай­тур­сы­нова, га­зете «Ка­зах», вы­пол­нявшей роль об­щест­вен­но-по­лити­чес­ко­го из­да­ния, и про­сущест­во­вав­шей до ок­тября 1918 го­да. Жиз­ни и твор­чест­ву А. Бай­тур­сы­нова он пос­вя­ща­ет позд­нее очерк (1922). Ак­тивно сот­рудни­чал в 1911 го­ду Мыр­жа­кып и в пер­вом ка­захс­ком жур­на­ле, где по­яви­лись его расс­ка­зы и сти­хи. В 1915 го­ду вы­ходит сбор­ник сти­хов под об­щим наз­ва­ни­ем «Тер­ме». Пос­ле Ок­тябрь­ской ре­волю­ции М.

Ду­латов ра­бота­ет в раз­личных ре­дак­ци­ях, про­дол­жа­ет пи­сать, за­думы­ва­ет труд (ос­тался не­завер­шенным) по ис­то­рии ка­захс­ко­го на­рода. В 1928 го­ду он был арес­то­ван, си­дел два го­да в тюрь­ме, за­тем был сос­лан в Со­ловец­кий ла­герь, где и умер 5 ок­тября 1935 го­да. Жи­вы чет­ве­ро вну­ков (Ди­нар, Нур­лан, Жа­нат, Ер­лан) де­ти его до­чери Гуль­нар, вра­ча по про­фес­сии. Жизнь и твор­чест­во М. Ду­лато­ва тес­но свя­заны с пар­ти­ей «Алаш» и пра­витель­ством «Алаш Ор­ды».

Мыс­ля­щие лю­ди, и в их чис­ле М. Ду­латов, не мог­ли ос­тать­ся в сто­роне от про­цес­са ко­лони­зации, ког­да в край нах­лы­нула по во­ле царс­кой ад­ми­нист­ра­ции, бо­лее 1,5 млн. Пе­ресе­лен­цев, ко­торым бы­ли пе­реда­ны луч­шие зем­ли.

Россия Сегодня На Русском

Для вы­хода из соз­давшей­ся си­ту­ации они счи­тали не­об­хо­димым из­ба­вить­ся от бес­куль­турья, не­вежест­ва, са­мо­ус­по­ко­ен­ности и по­кор­ности, про­будить в на­роде стрем­ле­ние к прос­ве­щению, на­уке, предп­ри­им­чи­вос­ти. Здесь они бы­ли про­дол­жа­теля­ми прос­ве­тите­лей XIX ве­ка. На­ходясь в тюрь­ме на доп­ро­се в 1929 го­ду в от­вет на об­ви­нение в «на­ци­она­лиз­ме», он по­яс­нил: «Мы хо­тим, что­бы на­ше оте­чест­во при­над­ле­жало нам». Ду­латов рез­ко выс­ту­пал про­тив ре­фор­ми­рова­ния арабс­ко­го ал­фа­вита, счи­тая язы­ковую ре­фор­му средс­твом ра­зор­вать свя­зи на­рода с его пись­мен­ной ис­то­ри­ей. Это по­ложит на­чало по­тере род­но­го язы­ка, от­чужде­нию на­рода от собс­твен­ной ис­то­рии.

Рашен Тудей Новости На Русском

Он ост­ро по­чувс­тво­вал ли­цеме­рие тог­дашних дек­ла­раций о яко­бы «го­сударс­твен­ном ста­тусе» ка­захс­ко­го язы­ка и вся­чес­ки ста­рал­ся отс­та­ивать пра­ва ка­захс­ко­го язы­ка и ре­лигии. Да­же пе­ред неп­ра­вед­ным су­дом он не скло­нил го­ловы и за­явил в пос­леднем сво­ем офи­ци­аль­ном сло­ве: «Ра­ди бу­дуще­го сво­его на­рода я обя­зан де­лать все воз­можное. Ес­ли я заб­лужда­юсь, то вмес­те с на­родом Ра­но или позд­но, ис­ти­на вос­торжест­ву­ет». И се­год­ня, вновь при­дя к нам, Мыр­жа­кып Ду­латов про­дол­жа­ет сто­ять на по­зици­ях тру­дово­го на­рода. И те­перь уже нав­сегда ос­та­нет­ся с ним.